VIŠEGRAD / UŽICE – Na današnji dan, 25. juna 1928. godine, zvanično je puštena u rad i predata na javnu upotrebu kompletna trasa čuvene uskotračne pruge širine kolosijeka 760 mm, koja je preko Užica i Višegrada trajno i neraskidivo povezala Beograd i Sarajevo. Ovaj datum ostao je upisan zlatnim slovima u istoriji eks-jugoslovenskih željeznica kao dan kada je završena jedna od najkompleksnijih i najskupljih infrastrukturnih mreža tog doba u Evropi.

Iako su se pojedini dijelovi ove trase gradili fazno – prva dionica od Sarajeva do Višegrada puštena je u saobraćaj još 1906. godine pod austrougarskom upravom, dok je izuzetno teška planinska sekcija Užice – Vardište svečano otvorena u januaru 1925. godine – upravo je 25. jun 1928. označio spajanje cijelog sistema pruga u jedinstvenu cjelinu.

Izgradnja ove trase kroz surove planinske masive, usjeke i riječne kanjone zahtijevala je nadljudske napore projektanata i radnika. Zbog ekstremno nepristupačnog terena, cijena izgradnje pojedinih dionica iznosila je nevjerovatnih 450.000 zlatnih kruna po kilometru. U narodu je zbog toga ostala zapamćena uzrečica kako je svaki metar ove pruge koštao “jedan kilogram čistog zlata”.

Na čitavoj trasi dugoj 405 kilometara prokopana su čak 134 tunela. Među njima se posebno izdvajao tunel “Aleksandar I” na Šarganu, dug 1.666 metara, kao i jedinstveno inženjersko rješenje “Šarganske osmice” – pruge koja u obliku broja osam savladava nagle visinske razlike planinskog uspona.

Čuveni parni voz “Ćiro” decenijama je bio jedini prozor u svijet za brojna mjesta u istočnoj Bosni i zapadnoj Srbiji. Krećući se prosječnom brzinom od 25 do 30 kilometara na čas, spajao je trgovačke centre, prevozio sirovine i radnike, te stvarao neraskidive ekonomske i porodične veze.

Pruga je nepromišljenim odlukama vlasti postepeno ukidana i demontirana u periodu između 1974. i 1978. godine pod izgovorom ekonomske neisplativosti. Zadnji putnički voz iz Višegrada ispraćen je u suzama lokalnog stanovništva u maju 1978. godine.

Nakon više od dvije decenije tišine, zahvaljujući entuzijastima i projektima obnove, pruga je djelimično oživjela u turističke svrhe. Legendarna “Šarganska osmica” na relaciji Mokra Gora – Šargan Vitasi danas privlači desetine hiljada turista iz cijelog svijeta, dok je kompletna dionica uspješno revitalizovana i spojena sve do Višegrada, čime su ponovo uspostavljene šine između dvije države.

Iako danas prugom više ne saobraćaju redovni teretni i putnički vozovi, pisak parne lokomotive koji se povremeno prolomi kroz kanjone Drine i Đetinje ostaje živi spomenik vremenu u kojem su inženjerska genijalnost i ljudski rad savladali surovu prirodu i spojili regiju.